Ἀπό τόν Θρίαμβο στήν Καταστροφή

 

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΜΑΡΩΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

 

ΔΗΜΗΤΡΗ Α. ΜΑΥΡΙΔΗ

 

Ἀπό τόν Θρίαμβο στήν Καταστροφή

 

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ
ΚΑΙ ΤΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

 

 

Κομοτηνή 2022

------------------------------

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΜΑΡΩΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

 

ΔΗΜΗΤΡΗ Α. ΜΑΥΡΙΔΗ

 

 

 

 Ἀπό τόν Θρίαμβο στήν Καταστροφή

 

 

 

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ
ΚΑΙ ΤΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

 

 

 

 

ΜΕ 469 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

 

 Κομοτηνή 2022

------------------------------

 

 

 Φωτ. 1. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος καί ὁ Βασιλιάς Κωνσταντῖνος ὁ Α΄ τό 1912 πρίν τόν διχασμό, ὅταν τό ἔθνος ἑνωμένο μεγαλουργοῦσε ἀπελευθερώνοντας τή Μακεδονία καί τό Αἰγαῖο.

Πηγή: Συλλογή Δ.Α. Μαυρίδη

 ------------------------------

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Περιεχόμενα	σελ.	7
Πρόλογος τοῦ Σεβασμιώτατου Μητροπολίτη Μαρωνείας καί Κομοτηνῆς	"	13
Εἰσαγωγή	"	15
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
Μῦθος καί ἰδεολογία στήν ἑλληνική ἱστορία	"	19
Τόπος καί πατρίδα	"	21
Ὁ κόσμος καί ἡ Ἑλλάδα	"	31
v  Ἡ μάχη τοῦ Μαραθώνα καί ἡ Δύση	"	34
v  Σύγχυση καί ἰδεολογία στήν ἑλληνική γεωπολιτική σκέψη	"	38
v  Τό πολυώνυμο τῶν Ἑλλήνων	"	39
Τό Ἀνατολικό Ζήτημα καί ἡ Καθ᾽ ἡμᾶς Ἀνατολή	"	43
v  Ἡ Ἑλλάδα, οὔτε Δύση, οὔτε Ἀνατολή, ἀλλά αὐτό πού εἶναι	"	43
v  Ἡ ἀνέγερση τῆς Ἁγίας Σοφίας καί ἡ συμβολική σημασία της	"	45
v  Ἡ συμβολική σημασία τῆς Κόκκινης Μηλιᾶς	"	51
v  Ἡ συμβολική σημασία τοῦ Δικέφαλου Ἀετοῦ	"	56
v  Ἡ πίστη τῶν Ἑλλήνων στή Μεγάλη Ἰδέα	"	57
v  Πάλι δικά μας θἆναι	"	59
v  Ἡ Κωνστα­ντινούπολη ἑστία τῶν Ἑλλήνων	"	60
v  Τό τέλος τῆς ἀρχαιότητας καί ἡ ἀποδημία τῶν φιλοσόφων	"	65
Ἡ ἐμφάνιση τῶν Τούρκων καί ἡ εἴσοδός τους στή Μικρά Ἀσία	"	75
Οἱ Ἕλληνες καί οἱ Βάρβαροι	"	81
v  Περί μύθου	"	81
v  Ὁ μῦθος τοῦ Πλάτωνα γιά τήν Ἀτλα­ντίδα	"	82
v  Οἱ σημασίες τῆ Ἀτλα­ντίδας	"	85
v  Ἡ Δύση ὡς Ἀλα­ντίδα, ἀλλά καί ἡ Ἀθήνα στή Δύση	"	87
v  Ἡ βαρβαρότητα ὡς ἀνύπαρκτος κίνδυνος κατά τόν Διαφωτισμό καί οἱ ἐμπειρίες τοῦ 20οῦ αἰώνα	"	91
Τουρκοκρατία καί γεγονότα μέχρι τό 1821	"	95
v  Τό ἑλληνικό φιλότιμο	"	97
v  Ἡ προσφορά τῆς Ψωροκώσταινας στόν Ἀγώνα	"	98
v  Ὁ Γεώργιος Γεννάδιος	"	99
v  Ὁ Ἔρανος	"	99
Ἡ κρίση ταυτότητας τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ	"	103
Οἱ Ἕλληνες στήν Ἀνατολή πρίν τή Μικρασιατική Καταστροφή	"	107
v  Τό καύχημα τοῦ γένους τῶν Γραικῶν	"	109
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ
Συνοπτική ἐξιστόρηση τῶν γεγονότων κατά τή Μικρασιατική Ἐκστρατεία καί Καταστροφή	"	111
Ἱστορική ἐπισκόπηση	"	113
v  Χρονολογικός πίνακας	"	120
Ὁ Πρῶτος Παγκόσμιος Πόλεμος καί ἡ συμμετοχή τῆς Τουρκίας καί τῆς Ἑλλάδας στούς ἀντίπαλους συνασπισμούς	"	129
Ἡ συνθηκολόγηση τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, 1918-1919	"	133
Ὁ ρόλος τοῦ Ἐλευθέριου Βενιζέλου	"	135
Ἡ Διάσκεψη Εἰρήνης τῶν Βερσαλλιῶν καί οἱ ἀπαιτήσεις τῆς Ἑλλάδας	"	141
Ἡ ἐκστρατεία τῶν Ἑλλήνων στήν Οὐκρανία, 1919	"	145
Ἡ ἀπελευθέρωση τῆς Σμύρνης καί ἡ ἐντολή κατοχῆς, 1919	"	149
Ἡ ἐπιθετική ἀναγνώριση τῶν τουρκικῶν δυνάμεων, 1919	"	155
Ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν	"	159
Οἱ ἐκλογές τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920	"	165
Οἱ δυσμενεῖς συνθῆκες γιά τή συνέχιση τῆς Ἐκστρατείας, 1920	"	167
Ἡ ἐπιθετική προσπάθεια τῆς Στρατιᾶς Μικρᾶς Ἀσίας πρός Ἐσκί Σεχήρ καί πρός Κιουτάχεια, 1921	"	171
Ἡ ἐπιθετική πορεία τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ πρός τήν Ἄγκυρα καί οἱ μάχες τοῦ Σαγγάριου, 1921	"	187
Οἱ μάχες τοῦ Ἀφιόν Καραχισάρ καί ἡ διάλυση τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, 1922	"	231
Ἡ Καταστροφή τῆς Σμύρνης	"	237
Ἡ Μικρά Ἀσία χωρίς τόν Ἑλληνικό Στρατό	"	245
v  Οἱ Ἕλληνες αἰχμάλωτοι στά στρατόπεδα τῶν Τούρκων	"	245
v  Τό πρόβλημα τῶν κρατουμένων αἰχμαλώτων	"	246
v  Ἔρευνες γιά τούς ἀγνοούμενους ὀνοματισμένους αἰχμαλώτους	"	247
v  Γενοκτονικές πρακτικές ἐπί τῶν Χριστιανικῶν πληθυσμῶν καί τῶν αἰχμαλώτων στή Μικρά Ἀσία	"	247
Ἡ Συνθήκη Ἀνακωχῆς τῶν Μουδανιῶν	"	261
v  Οἱ σύμμαχοι ἀποφασίζουν καί οἱ Ἕλληνες ἀποδέχο­νται	"	261
v  Ἡ Ἐγκατάλειψη τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης τόν Ὀκτώβριο τοῦ 1922	"	262
v  Γιατί οἱ Ἕλληνες παρέδωσαν τήν Ἀνατολική Θράκη ἀμαχητί τό 1922;	"	266
v  Ποιός ἡττήθηκε στήν Ἀνατολική Θράκη τό 1922;	"	267
Ἡ κατανόηση τῆς Μικρασιατικῆς Καταστροφῆς	"	271
v  Γιατί ἐπιχειρήθηκε ἡ ἐκστρατεία στή Μικρά Ἀσία;	"	272
Ἡ Δίκη τῶν Ἕξ	"	273
Ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάνης	"	275
Ἡ Καταστροφή τοῦ Ἀνατολικοῦ Ἑλληνισμοῦ	"	277
Τό προσφυγικό πρόβλημα συνεχίζεται	"	283
Χάνονται τά πλεονεκτήματα τῆς Δύσης	"	285
v  Τό τέλος τοῦ ὀριενταλισμοῦ;	"	286
v  Συνεχεῖς ἐξοπλισμοί καί μόνιμος πόλεμος	"	289
v  Πληθυσμιακές ἐκρήξεις καί πληθυσμιακές ἀνισορροπίες στό νέο τριμερή Κόσμο	"	292
ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ
Φωτογραφικές ἱστορίες καί σημα­ντικά κείμενα	"	297
Φωτογραφικές ἱστορίες	"	299
v  Πορεία τῆς ΧΙΙης Μεραρχίας ἀπό τή Θράκη στά πεδία τῶν μαχῶν	"	299
v  Φωτογραφίες ὑποχώρησης τῆς Ὑγειονομικῆς Ὑπηρεσίας ἀπό Σεϋντί Γαζῆ στή Ραιδεστό	"	331
v   Ἀπό τό ἡμερολόγιο ἑνός ναυτικοῦ	"	345
v  Ἥσυχη ζωή στήν Ἀδριανούπολη	"	362
v  Παραμονή στό Ἐσκί Σεχήρ	"	369
Σημαντικά κείμενα	"	375
v  Συνθήκη τῶν Σεβρῶν	"	375
v  Μνημόνιον συνομιλίας μεταξύ Δ. Γού­ναρη, Π. Πρωτοπαπαδάκη, Ἀ.Ἑξαδάκτυλου καί Ἰ.Μεταξᾶ τήν 25 Μαρτίου (7 Ἀπριλίου) 1921	"	384
v  Μνημόνιον συνομιλίας μεταξύ Δημητρίου Γούναρη, Π. Πρωτοπαπαδάκη, Ν. Θεοτόκη, Ἀ. Ἑξαδάκτυλου καί Ἰ.Μεταξᾶ τῆς 29 Μαρτίου (11 Ἀπριλίου) 1921	"	388
v  Ἀγόρευση τοῦ Λόϋδ Τζώρτζ στή Βουλή τῶν Κοινοτήτων, στίς 4 Αὐγούστου 1922	"	405
v  Ἔκθεση τοῦ Κωνσταντίνου Μαζαράκη περί τῆς Συνθήκης Ἀνακωχῆς τῶν Μουδανιῶν	"	412
v  Ἐπιστολή τοῦ Ἁγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης πρός τόν Ἐλευθέριο Βενιζέλο, 25 Αὐγούστου 1922	"	414
v  Ἀνταπόκριση τῆς Κλέρ Σέρινταν ἀπό τό ὁλοκαύτωμα τῆς Σμύρνης	"	415
v  Ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάνης	"	419
Πρόσωπα	"	429
Ἐπίλογος	"	459
Βιβλιογραφία	"	461
Εὐρετήριο Ὀνομάτων καί Θεμάτων	"	473

 ----------------------------

 

                                                                                                                      

Φωτ. 2. Ἑλληνικά τμήματα σέ πορεία κατά τή μάχη τοῦ Ἐσκί Σεχήρ, 1921

Πηγή: Συλλογή Δ.Α. Μαυρίδη

 

 

Φωτ. 3. Συμβολική εἰκόνα τοῦ σύμπαντος ὡς ἑλικοειδές κέλυφος 13^ος μ.Χ. αἰώνας.

Καθολικό τῆς Μονῆς τῆς Χώρας τῶν Ζώντων πλησίον τῆς Πύλης τῆς Ἀδριανούπολης στήν Κωνσταντινούπολη.

Πηγή: Συλλογή Δ.Α. Μαυρίδη

 ---------------------------

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ἡ Μικρά Ἀσία καί ἡ Θράκη ἀπο­τελοῦν μόνιμο ἀντικείμενο μελέ­της καί ἐνδια­φέ­ρο­ντος γιά μένα. Ἔχω ἤδη γράψει δύο βι­βλία πού καλύπτουν μία περι­ορισμένου βε­λη­νεκοῦς περιγρα­φή τῆς ἱστο­ρι­κῆς Θρά­κης καί τῆς Ἐγκατά­λει­ψης τῆς Ἀνα­το­λικῆς Θράκης τό 1922. Ἤδη ἀντι­λαμ­βάνομαι ὅτι αὐτά πού ἐξέθεσα, παρόλο πού εἶναι σχε­τικά ἄγνωστα στό εὐρύ κοινό, δέν ἐπαρ­κοῦν. Συνε­χίζω λοιπόν, μέ τήν ἐλπίδα ὅτι θά προσφέρω ἕνα ἀπο­τε­λεσμα­τικό ἐργα­λεῖο γιά ὅσους ἐπιθυ­μοῦν νά διευ­κρι­νίσουν τό τί ἔγινε στό διάστημα 1919 ἕως 1922 στή Μικρά Ἀσία καί τή Θράκη καί πῶς διπλω­ματικές ἐνέργειες καί δια­βου­λεύσεις ἐπέ­τρεψαν τήν πρόσ­καιρη ἀπε­λευ­θέρωση καί κατοχή τμή­ματος τῆς Μι­κρᾶς Ἀσί­ας καί ὁλόκλη­ρης τῆς Ἀνα­το­λι­κῆς Θρά­κης. Αὐτό ἀποτελοῦσε ἀπό μόνο του τήν πραγμάτωση τῆς Μεγάλης Ἰδέας. Τά γεγονότα ἀνέτρεψαν τήν εὐνοϊκή γιά τήν Ἑλλάδα κατά­σταση στήν Μικρά Ἀσία καί τή Θράκη καί κατέληξαν τό 1922 στήν Ἐγκατάλειψη τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης καί τῆς δυτικῆς παραλιακῆς Μι­κρᾶς Ἀσίας.

Ὅμως, ἡ Μικρασιατική Καταστροφή καί ἀκολούθως ἡ Θρακική Καταστροφή δέν εἶναι ἁπλῶς γεγονότα, ἀλλά σημαί­νουν τήν ἐξό­ντωση μέρους τοῦ ρωμαίι­κου Ἑλληνισμοῦ, ἐνῶ ὁ ὑπόλοιπος ἀναγ­κά­ζεται νά προσφυγοποιηθεῖ καί νά κατα­φύ­γει στό κυρίως σῶμα τῆς Ἑλλάδας. Ἡ Ἀνατολή καί ἡ Κωνσταντινούπολη ἀποστεροῦνται πλέον τοῦ ἑλληνικοῦ στοιχείου πού τίς πλού­τιζε καί δημιουργοῦσε ἕνα ἀμάλγαμα πολιτισμοῦ.

Ἡ κατα­στροφή τοῦ 1922, δέν ἀποτε­λεῖ ἁπλῶς μία ἧττα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλά τήν ἐξαφάνιση τῆς μακραίωνης ἑλληνικῆς, ἀν­θρώπινης, πολι­τιστικῆς, πολιτισμικῆς καί καλλιτε­χνι­κῆς παρου­σίας ἀπό τή Μι­κρά Ἀσία καί τήν Ἀνα­το­λική Θράκη, οἱ ὁποῖες χάνουν τά ἑλλη­νό­τροπα ἤθη καί παρα­δό­σεις τους καί ὡς ἀποτέλεσμα τῆς οἰκονο­μικῆς μετα­μόρ­φωσης τῆς Τουρκίας μαζί μέ τήν ἄγνοια τοῦ χώ­ρου ἀπό τούς ἐπή­λυδες Τούρ­κους ἐσω­τερικούς μετανά­στες. Ὡς ἀπο­τέλεσμα ὁ χῶρος ὑφίσταται μία κα­θο­λική καί μόνιμη ἀλλο­τρί­ωση.

Ἡ καταστροφή εἶναι ἡ μεγαλύτερη στήν καθόλου ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Γέ­νους. Σήμερα, παρά τήν ἀποσιω­ποί­ηση πού ἐπιχειρήθηκε, ἡ Μικρασιατική καί ἡ Θρα­κική Καταστροφή, παραμένουν στή συνεί­δηση τοῦ Ἕλληνα ὡς ἀνοικτές πλη­γές. Πιστεύω ὅτι ἡ ἄγνοια τῆς μα­κραί­ωνης ἱστο­ρίας μας εἶναι με­γάλο ἔλλειμμα τῆς ἐκπαί­δευ­σής μας. Στό ἐρώτημα τί χρειά­ζεται ἡ ἱστορία; ἀπα­ντοῦμε ὅτι, μαζί μέ τή γλώσσα εἶναι ὁ κύ­ριος πυλώ­νας τῆς ἐθνι­κῆς αὐτο­γνωσίας καί πηγή τῆς ταυτό­τη­τάς μας. Ἀλ­λά καί τό φρόνημά μας, βασικός συ­ντε­λε­στής, γιά τήν ἐπι­τυ­χία κάθε ἀμυ­ντικῆς δράσης, ἔχει ὡς τροφοδότη τήν πο­λύτιμη συνδρο­μή τῆς ἱστο­ρικῆς μνήμης καί τῆς ἱστορικῆς αἴσθησης.

Τά γεγονότα εἶναι περίπλο­κα καί σύν­θε­τα. Ὑπάρχουν ὅμως τρόποι γιά νά κατα­νοήσει κα­νείς πῶς ἕνα μικρό κράτος, ὅπως ἡ Ἑλλάδα, χρη­σι­μο­ποι­εῖται ἀπό τίς Με­γά­λες Δυνά­μεις πρός ἐπί­τευξη σκοπιμοτήτων πού εἶ­ναι ἀπο­κλει­στικά δικές τους. Ἄν ὅμως ἐγκατα­λεί­ψου­με τήν ἀντί­ληψη τῆς real politic κινδυνεύ­ου­με νά ξεπέσουμε σέ φαντα­σια­κές ἀντιλήψεις καί οὐτο­πικά ὄ­νει­ρα. Ἕνα παράδειγμα τέ­τοιων κατα­στά­σεων εἶ­ναι καί οἱ χειρι­σμοί τῶν ἐθνι­κῶν ζητη­μά­των ἀπό τούς Ἕλ­ληνες ἰθύνο­ντες, μετά τό 1950, περίοδο κατά τήν ὁποία ὑφι­στά­μεθα συνε­χεῖς ταπει­νωτικές ἧτ­τες, ἐνῶ ἀδυ­να­τοῦ­με νά ἐκσυγ­χρο­νι­στοῦ­με καί νά στηρί­ξουμε μία σύγχρονη ἀντα­γω­νι­στική καί παραγωγική οἰκονο­μία.

Μετά τό 1204 ἡ Ἑλλάδα ὑφί­σταται συ­νεχεῖς φθορές καί μία ἔμμονη πίεση ἀπό ξένους λαούς, ὥστε ἡ με­γά­λη με­τα­κί­νηση τῶν φράγκικων λαῶν καί πιό πρό­σ­φα­τα τῶν τούρκικων λαῶν, τήν κατέ­στη­σαν ὅμη­ρο τῶν δια­θέσεων καί τῶν πο­λιτι­κῶν σκο­πιμο­τήτων πού κινοῦν τούς λαούς πού ὑπάρ­χουν καί ζοῦν κο­ντά της.

Ὁ ἑλ­λη­νι­κός πολι­τισμός πού ἀμύ­νε­ται συνε­χῶς ἐπί ἕνδεκα συν­α­φεῖς αἰῶ­νες βρίσκεται ἴσως στά ὅριά του. Εἶναι λοιπόν καθῆ­κον καί ὑπο­χρέ­ωσή μας πρός αὐτούς πού δέν ὑπάρχουν πιά, νά δια­φυλ­λά­ξουμε τίς πα­ρακατα­θῆκες καί τήν παρά­δοση πού μᾶς ἔχουν οἱ ἴδιοι παρα­δόσει. Ἡ ἄγνοια τῶν γενι­κῶν παραδό­σεων, ἀλλά καί το­πι­κῶν ἐθίμων καί συνηθειῶν, ὅπως καί τῆς γενι­κῆς ἱστο­ρίας, ἀλ­λά καί τῆς το­πι­κῆς, εἶναι ἤδη πολύ ἐπι­κίν­δυνη, ἰδιαί­τε­ρα στίς ἐκτε­τα­μένες περι­οχές τῶν συνό­ρων τῆς χώρας. Ἡ γνώση τῆς γενικῆς καί τοπικῆς ἱστορίας, ὅπως καί ἡ αἴσθηση τῆς ἱστο­ρικότητας εἶναι ἀπα­ραίτητες γιά τόν μέσο Ἕλληνα, πού ἀποξε­νώ­θηκε ἀπό τήν ἱστο­ρι­κή πραγ­ματι­κότητα τοῦ τόπου του καί ὁδη­γή­θηκε σέ κατά­πτωση τοῦ φρο­νή­μα­τός του. Ἰδιαί­τερα εἶναι ση­μα­ντικές οἱ δη­μόσιες ἑορτές, ὅπου συμ­μετέχουν κρα­τικοί λει­τουρ­γοί. Ἐκεῖ ἡ φιλοπατρία καί ἡ ἀξία τῆς παρά­δοσης, πού εἶναι τό κύ­ριο πολι­τι­στικό στοι­χεῖο τῆς χώ­ρας, ἔχουν ἰδι­αί­τερη πα­ρου­σία. Ἡ παιδεία εἶναι βέβαια ὁ πυ­λώνας πού χαρακτηρίζει τήν ἑλληνική πνευ­μα­τι­κή ἱστορία. Ἡ πίστη καί ἡ ἐμπι­στο­σύνη πρός τήν παιδεία ἀναδύ­εται κα­τά και­ρούς καί ἀλλάζει τό περι­εχό­μενο καί τίς ἀντιλήψεις τῶν διανοούμενων.

Μέ τά πρί­σμα­τα πού μᾶς χαρίζει ἡ παι­δεία βλέ­πουμε τόν πυρῆνα τῆς ἰδεο­λο­γίας πού συγ­κρατεῖ καί συγ­κρο­τεῖ τό ἔθ­νος, ἀπο­μα­κρύ­νο­ντάς το, ἀπό τό κακό καί τό χάος. Ἡ ἐθνική ὁμοψυχία εἶναι ἀπα­ραί­τη­τη σέ ἐποχές κρίσης καί εἶναι ἀναγ­καία γιά νά ἀντι­μετωπισθοῦν κρίσιμες κατα­στά­σεις, στίς ὁποῖες ὁδηγεῖ­ται συχνά ἕνα ἔθνος. Οἱ ἐθνικο­απε­λευθερωτικοί ἀγῶ­νες εἶ­ναι τό ἀντίθετο τῶν κατα­κτητικῶν πο­λέ­μων. Ἔτσι, ἡ Ἑλλάδα βρίσκεται σέ ἕνα διαρ­κή ἀγώνα κατά τῆς κατα­κτητι­κῆς ἁρ­πα­γῆς μέ τήν ἀντί­στοιχη φθορά τῶν ἑλλη­νικῶν πληθυσμῶν πού ἀκολουθεῖται κατ᾿ ἀνάγ­κην ἀπό ἐθνι­κοα­πε­λευ­θε­ρω­τικούς ἀγῶ­νες. Εἶναι τρα­γι­κή ἡ ἱστο­ρία τῆς Ἑλλά­δας γιά τά διλήμματα πού ἀντι­με­τωπίζει ἀπέ­να­ντι στίς ἀφηγή­σεις καί ἐλλείψεις τῆς πολι­τι­κῆς, πού ἡ χώρα ἀκολουθεῖ. Σημα­ντικό στοιχεῖο γιά τήν ἀνά­λυση πού ἐπι­χειροῦ­με εἶναι τό λεγό­μενο Ἀνα­τολικό Ζή­τη­μα, τό ὁποῖο ἔχει πολ­λές μορφές καί ἀνά­λογες προ­εκτά­σεις. Τό Ἀνα­το­λικό Ζή­τη­μα ἀφο­ρᾶ κυρίως τόν διαχωρισμό τῆς Εὐρώ­πης μέ τήν Ἀσία καί τήν ἀντιπαλό­τητά τους, πού ἐκ­δη­λώ­νεται μέ πολέμους καί πολιτικές ἀναταράξεις.

Τό Ἀνατολικό Ζήτημα σημαίνει τή σύγ­κρουση καί τόν ἀνταγω­νισμό τριῶν του­λά­χι­στον πολιτι­σμῶν καί σημα­το­δοτεῖ τίς διαφορές μεταξύ Ἀνατο­λῆς καί Δύσης. Ἰδι­αίτερα σημα­ντικό γιά τήν Ἑλλά­δα εἶναι τό μέτωπο τοῦ Ἀνατολι­κοῦ Ζητήματος, πού σχηματίζεται στίς ἀκτές τῆς γραμμῆς πού ὁρί­ζουν οἱ τρεῖς θάλασ­σες τῆς Ρω­μηο­σύ­νης, τό Αἰγαῖο, ἡ Προ­πο­ντίδα καί ὁ Εὔξει­νος Πό­ντος. Κομβικό σημεῖο τοῦ Ἀνα­το­λι­κοῦ Ζητήματος εἶναι ἡ Κων­στα­ντινού­πολη. Αὐτός πού τήν κατέχει μπορεῖ νά ἐπιδιώξει τήν παγκό­σμια κυριαρχία. Τό παγκόσμιο μετα­ποι­η­τικό καί ἐμπο­ρι­κό κέ­ντρο μετα­τοπί­ζεται σήμερα στήν Ἄ­πω Ἀνατολή. Ἐκεῖ δημιουργοῦ­νται κέ­ντρα παραγωγῆς κατα­να­λωτικῶν εἰδῶν πού προορίζονται γιά τήν παγκόσμια ἀγο­ρά.

Ὁ δια­χω­ρισμός Εὐ­ρώ­πης καί Ἀσίας ἐπι­βι­ώνει ὡς ἀντιπα­λό­τητα δια­φο­ρε­τικῶν πο­λι­τισμῶν καί διαφο­ρετικῶν ἐμπορικῶν καί οἰκονομικῶν συμ­φε­ρόντων, πού εἶναι πιά ἀφιερωμένα στήν ἀλόγιστη κατανάλωση.

Οἱ ἀναλύσεις πού γίνονται σέ αὐτό τό βιβλίο, ἀναφέ­ρονται σέ ἰδεολογικές καί πο­λι­τι­σμικές διεργασίες, πού κράτησαν αἰ­ῶ­νες καί δημιούρ­γησαν τήν πραγματικό­τητα πού ζοῦ­με σήμερα. Ἡ Μικρασιατική περι­πέ­τεια τῆς Ἑλλάδας ἀ­πο­τελεῖ τό ἀπο­κο­ρύ­φωμα τῶν διεργα­σιῶν αὐτῶν.

Τό βιβλίο χωρί­στηκε σέ τρία μέ­ρη:

Τό Πρῶτο Μέρος εἶναι ἡ περι­γραφή τῆς μυθολογίας, τῆς ἰδεολογίας καί τοῦ πνευ­μ­α­τικοῦ προσ­ανατολισμοῦ, πού κατέ­λη­ξαν στήν ἐθνικο­απε­λευθερωτική προ­σπά­θεια τῶν ἀρχῶν τοῦ 20^οῦ αἰώνα. Μία προ­σπάθεια, πού δραματικά ἀπέτυχε μέ τή μεγαλύτερη καταστροφή τῆς ἱστορίας μας. Ἡ ἀποτυχία εἶναι ὁριστική καί μή ἀνα­στρέ­ψιμη.

Τό Δεύτερο Μέρος ἀποτελεῖ τήν ἐξι­στό­ρηση τῶν ἱστορικῶν γεγονότων τοῦ Μι­κρασιατικοῦ Πολέμου, ὁ ὁποῖος κατέ­ληξε στήν καταστροφή τοῦ Ἀνατο­λικοῦ Ἑλληνισμοῦ.

Τό Τρῖτο Μέρος ἀποτελεῖ τή συνο­πτι­κή ἐξιστόρηση τῆς στρατιωτικῆς ἱστορίας τῆς Ἐκστρατείας. Μία προσπά­θεια νά δωθεῖ ἡ εἰκόνα πού ἀντιμετώπιζε ὁ μέσος Ἕλληνας πολεμιστής. Ἡ εἰκόνα αὐ­τή βασίζεται σέ φωτογραφικές ἱστορίες, οἱ ὁποῖες, ἐκτός ἀπό μία, πού ἀπ΄ ὅ,τι γνω­ρί­ζω δέν ἔχουν παρουσια­στεῖ καί εἶναι ἀνέκδοτες.

Οἱ φωτογραφίες αὐτές εἶναι γνή­σιες καί ὄχι σκηνοθετημένες, ὅπως πολλοί φω­το­γράφοι τοῦ μετώπου συνήθιζαν νά συν­θέ­τουν μέ τό νά τοποθετοῦν, δηλαδή, στρα­τιῶτες νά σκο­πεύουν μέ τά ὅπλα τους. Ἀντίστοιχα ἡ τουρ­κική προπα­γάν­δα πού ἐνδιαφερόταν γιά τήν κατάπτωση τοῦ ἠθικοῦ καί τοῦ φρονήματος τῶν Ἑλλήνων στό μέτωπο, παρουσιάζει μία εἰδυλλιακή εἰκόνα τῆς ζωῆς τῶν αἰχμαλώτων Ἑλλήνων.

Ἡ εἰκονογράφηση τοῦ βιβλίου βα­σί­ζε­ται στή συλλογή φωτογραφιῶν τῆς Ἀνατο­λῆς, πού ἄρχισα νά συγκροτῶ πρίν ἀπό ἑξή­ντα χρόνια. Αὐτή ἡ συλλογή ἀπο­τέλεσε τή βάση γιά τή δημιουργία τοῦ Φωτο­γρα­φικοῦ Μουσείου τῆς Ραιδεστοῦ στήν Ἀνα­τολική Θράκη, ἡ ὁποία σήμερα ἐκτί­θεται στό ἀνακαινι­σμέ­νο σπίτι τοῦ παπποῦ μου. Ἡ συλλογή αὐ­τή εἶναι μονα­δική. Ὑπάρχουν ὅμως ἑκατο­ντά­δες φωτο­γραφίες οἱ ὁποῖες εἰκονίζουν καί σχημα­τίζουν συλλογές ἀπό μέρη καί συμ­βάντα, τά ὁποῖα ἀφοροῦν τήν ἑλληνο­τουρκική σύγκρουση.

Τά κείμενα τοῦ Πρώτου Μέρους τοῦ βιβλίου, εἶναι κυρίως θεωρητικά καί ἔχουν δημοσιευθεῖ στίς ἰστοσελίδες πού διατη­ρῶ στό διαδίκτυο καί σέ πολιτικά περιο­δικά. Στίς σελίδες αὐτές ἔχουν δημο­σι­ευθεῖ ἄρθρα καί ἀνα­λύ­σεις τῆς ἑλλη­νο­τουρκικῆς ἀντιπαράθεσης γιά τήν κυρι­αρ­χία τῆς Ἀνατολικῆς Μεσο­γείου.

www.damavridisbooks.blogspot.com/,
www.easternthrace1922.blogspot.com,
www.facebook.com/groups/micrasia www.mavridisdim.blogspot.gr,
www.mikrasiatikiekstratia.blogspot.com,
www.micrasiatikikatastrofi.blogspot.com,
www.ellinikianatoli.blogspot.com.

Ἐπίσης, ὁρισμένα ἄρθρα ἔχουν δημο­σιευθεῖ ἐκτός ἀπό τίς προσωπικές μου σε­λίδες στό διαδίκτυο καί σέ ἔντυπα, ὅπως στά βιβλία μου. Οἱ φωτογραφίες εἶ­ναι κυρίως δημιουργίες τῶν ἁπλῶν στρα­τιωτῶν πού ἀποτελοῦσαν τό στρά­τευ­μα καί διέθεταν μηχανές κουτιά τύπου kodak. Ὁ συνδυασμός μάχης καί φωτο­γρά­φισης ἐξηγεῖ γιατί τό σύνολο τῶν φωτογραφιῶν δράσης ἐμποδίζει τόν φωτογράφο νά δη­μιουργήσει ἐπαρκεῖς εἰκόνες τοῦ πε­δίου τῆς Μάχης.

 Φωτ. 6. Τό ἐπιτελεῖο τῆς ΧΙΙ^ης Μεραρχίας παρακολουθεῖ μία μάχη, 1921

Πηγή: Συλλογή Δ.Α. Μαυρίδη

 ----------------------------------------------------

Ἡ παράδοση τῆς προσπάθειας δημιουργίας κάποιας ἀφήγησης τῆς Μεγάλης Ἰδέας γοήτευσε τόν Ἐλευθέριο Βενιζέλο καί τόν ὤθησε νά ἀναλάβει πρωτοβουλίες γιά τή διάλυση τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας καί δημιουργία μίας ἰσχυρῆς Ἑλλάδας, πού θά κυριαρχοῦσε στό Αἰγαῖο, στήν Προποντίδα καί τόν Εὔξεινο, τίς τρεῖς θάλασσες τῆς Ρωμηοσύνης.  Στίς ἐπιδιώξεις του αὐτές εἶχε ἰσχυρούς συμμάχους. Κατ΄ ἀρχήν ἡ Ἀντάντ καί ἰδίως ἡ Μεγάλη Βρετανία ὑποστήριξαν τίς ἀπαιτήσεις τῆς Ἑλλάδας στά συμβούλια τῆς Εἰρήνης καί μέ τή Συνθήκη τῶν Σεβρῶν δέχθηκαν νά δημιουργήσουν ἕνα ἰσχυρό κράτος πού ἱκανοποιοῦσε τούς πόθους τῶν Ἑλλήνων. Ἐδῶ ἐξετάζουμε τό πῶς ἔγινε ἡ ἐκστρατεία τοῦ 1919-1922 ἡ μεγαλύτερη τῆς σύγχρονης ἑλληνικῆς ἱστορίας, πού ἐξετέλεσε ἕνας στρατός ἐνθουσιώδης καί γοητευμένος ἀπό τίς νίκες τοῦ 1912, νά καταλήξει στήν καταστροφή. Πῶς ἔγινε ἡ Ἑλλάδα μέ ἕνα στρατό μεγαλύτερο τοῦ τουρ­κικοῦ καί ἄρτιο ἐξοπλισμό νά νικηθεῖ ἀπό ἕναν νεοσύστατο στρατό μέ πολλές ἐλλείψεις; Ὁ ὅρος καταστροφή δέν ἀποδίδει τήν ἀπαιτούμενη σημασία στό εὗρος καί στό βάθος πού τοῦ ἔδωσαν οἱ σύγχρονοί του, πρᾶγμα τό ὁποῖο ἐμεῖς ἀγνοοῦμε. Καταστροφή γιά τή Μικρά Ἀσία καί τήν Ἑλλάδα ἀντιμέτωπες μέ τήν Τουρκία σημαίνει τήν καθολική ἐξόντωση τῶν ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καί τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης. Πόλεις χάνονται, τό περιβάλλον ἀλλοιώνεται, ἡ ἱστορία παραγράφεται καί ὁ ἀνθρώπινος πλοῦτος τῆς περιοχῆς ἀφανίζεται. Σήμερα, ἑκατό χρόνια ἀπό τήν Κατα­στροφή ἡ ἀνάπτυξη τῆς Τρίτης Ἅλωσης, πού ξεκινᾶ ἀπό τή μετακίνηση μεγάλων μαζῶν ἀπό τά ἀνατολικά πρός τά δυτικά τῆς Τουρκίας, παίρνει ἀπειλητικές διαστάσεις. Ἀλλά καί ἡ ἐξόντωση τῶν διαφορετικῶν πληθυσμῶν πού περιέχονται στά ὅρια τοῦ τουρκικοῦ κράτους δείχνει ὅτι ἡ Τουρκία ἀντί νά ἀποβάλει τά ἔνστικτα πού ὁδηγοῦν στή σύγκρουση καί τήν καταστροφή, ὁδηγεῖται σέ παράλογες ἀπαιτήσεις, πού σημαίνουν ἀδυναμία τῆς Τουρκίας νά προσαρμοστεῖ στόν σύγχρονο κόσμο. Ἡ Τουρκία εἶναι καί πάλι ἕνα πανευρωπαϊκό πρόβλημα.

 

Στή φωτογραφία ἡ πορεία τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ πρός τήν Ἄγκυρα μέ διάλειμμα γιά τήν ἀγορά τροφίμων ἀπό τούς ἐντόπιους Τούρκους. Στο βάθος φαίνεται ἡ γραμμή πορείας τῶν στρατιωτῶν.

Πηγή: Συλλογή Δ.Α. Μαυρίδη

 

 

Το ελληνικό αδιέξοδο γίνεται αδιαπέραστο

 

Οι προβλέψεις μας για τη διάρκεια της δημοσιονομικής κρίσης, που η χώρα μας αγωνίζεται να ξεπεράσει από το 2008, έχουν διαψευστεί. Ανάπτυξη δεν επιτυγχάνεται παρ΄ όλα τα σκληρά οικονομικά μέτρα και η χώρα παραπαίει. Επιβεβαιώνεται έτσι η πικρή διαπίστωση ότι η κρίση δεν είναι αντικείμενο πολιτικών ή πολιτιστικών χειρισμών, αλλά η ίδια εισέρχεται και ανατρέπει τα καθιερωμένα και αποφασισμένα στρώματα του ελληνικού λαού, τα οποία εμφανίζονταν πρόθυμα να αναλάβουν το κόστος και την προσπάθεια ανατροπής των δυσμενών δεδομένων, όπως έκαναν  την περίοδο 1948-1955.

 Η κρίση λοιπόν δεν είναι απλώς οικονομική, αλλά απλώνεται σε οικονομικές και τεχνικές παραμέτρους οι οποίες είναι σαφώς συνδεδεμένες με τα πολιτικά προβλήματα της χώρας.

Κατ΄ αρχήν η κακή παιδεία των πολιτικών μας που οδηγεί το πολιτικό σύστημα σε ανυποληψία απαξιώνει μεγάλο μέρος των πολιτικών δυνάμεων που θα ήσαν πρόθυμες να ακολουθήσουν με συνέπεια ένα αναγεννητικό πρόγραμμα. Ακολουθεί η αδυναμία τους και η έλλειψη συνείδησης που τους εμποδίζει να συλλαμβάνουν στην κατάλληλη στιγμή τις κατάλληλες ευκαιρίες. Δεν δείχνουν να δίνουν δεκάρα για το γεγονός ότι βρισκόμαστε σε κρίσιμες στιγμές για το ότι χρειάζεται να αναδιαρθρώσουμε εις βάθος τις μεθόδους παραγωγής που κουτσά-στραβά κατορθώσαμε να επιβάλουμε στην εγχώρια μεταποίηση. Βρισκόμαστε πάλι στο δίλημμα του αν θα προτιμήσουμε τη φθηνή παραγωγή ειδών ξεπερασμένων τεχνολογιών ή θα υποχρεωθούμε να παραγάγουμε και να εξαγοράσουμε τα ευτελή βιομηχανικά προϊόντα που βρίσκονται στην κατώτατη δεσμίδα της παραγωγικής μηχανής και είναι αμφίβολα από άποψη κέρδους και συμπεριφοράς στην αγορά.

 Όσον αφορά την κατάρτιση, την εμπειρία και την προσαρμογή των παραγωγικών μας στελεχών και ειδικών η πείρα της περιόδου που η ελληνική βιομηχανία βρισκόταν στην ακμή της, μας πείθει ότι ήταν από τα καλύτερα στελέχη που μπορούσε να βρει κανείς. Ωστόσο, τα συνθήματα κατά της εργασίας και η αναμονή της κάμψης της παραγωγικής Ελλάδας στέρησαν σε συνδυασμό με την μακροχρόνια απομάκρυνση από τις εμπειρίες, απομάκρυναν τους εργαζόμενους από την παραγωγική διαδικασία.

 Η απομάκρυνση των εργαζομένων από οποιαδήποτε φάση της εργασίας σημαίνει σαφώς την κάμψη της απόδοσής των και την απώλεια ορισμένων παραγωγικών χαρακτηριστικών τους. Θα είμαστε, λοιπόν, στη δυσάρεστη θέση μετά από λίγα χρόνια να αναρωτιώμαστε για το τι έφταιξε για την απαξίωση του εργατικού δυναμικού.

 Οπωσδήποτε θα πρέπει να προλάβουμε να εμποδίσουμε τη χώρα να φτάσει σε σημείο που να ερωτάται στο μέλλον γιατί συνέβη ό,τι συνέβη και πώς θα μπορούσαμε να το είχαμε προλάβει.

Λόγος που εκφωνήθηκε κατά την παρουσίαση στις 29/8/2019, του βιβλίου «Ἑκατονταετηρίδα τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ξάνθης», Ιερά Μητρόπολις Ξάνθης και Περιθεωρίου καί Δήμος Ξάνθης, Ξάνθη 2019, σσ.286, σχήμα 19,5x29 εκ., με επιμέλεια και σχεδίαση Δημήτρη Α. Μαυρίδη.

Κατά τον Πλάτωνα οι Έλληνες μοιάζουν με τους βατράχους που μαζεύονται γύρω από τους λάκκους με το  νερό μετά τη βροχή.

          Η μεγάλη χώρα της Θράκης βρέχεται από τη δυτική πλευρά των τριών θαλασσών της Ρωμηοσύνης: Του Αιγαίου, της Προποντίδας και του Εύξεινου. Οι Θρακιώτες Έλληνες κατοικούν στις ακτές των τριών θαλασσών.  Από τη Θράκη περνούν οι δρόμοι που ενώνουν τρεις πολιτισμούς και πάμπολλους λαούς.  Δεν βρισκόμαστε εδώ στη διαυγή ατμόσφαιρα της Νότιας Ελλάδας, αλλά σε μια χώρα με ψηλά βουνά και στενές ακτές, στις οποίες καταλήγουν  μεγάλα ποτάμια. Ο χώρος είναι θολός από την υγρασία και καταπράσινος. Έχουμε εδώ μια άλλη Ελλάδα, την οποία συνεχώς εποφθαλμιούν βάρβαροι λαοί που κατέρχονται προς το Αιγαίο, περνώντας τον Δούναβη.

          Οι πραγματικότητες αυτές, ερμηνευόμενες γεωπολιτικά εξηγούν τα πάθη της Θράκης, η οποία έμεινε πάνω από 500 χρόνια κάτω από τον τουρκικό ζυγό. Η άνοδος των ελληνικών χριστιανικών κοινοτήτων, κατά τον 18^ο αιώνα, επέτρεψε τη δημιουργία μίας εμπορευματικής και αστικής τάξης σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Την τάξη αυτή συγκροτούσαν κυρίως οι Ρωμηοί της καθ΄ ημάς Ανατολής. Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος θα σημάνει το τέλος των αυτοκρατοριών και μεταξύ αυτών και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η μοιρασιά προκαλεί αναταραχή και αποκαλύπτει τον κρυφό ανταγωνισμό μεταξύ των δύο αποικιακών αυτοκρατοριών, αυτών της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας.

          Οι διπλωματικές, στρατιωτικές και πολιτικές πτυχές του θέματος καταλήγουν στη βαθμιαία απελευθέρωση όλης της Θράκης, περιλαμβανόμενης της Ανατολικής Θράκης, το κύριο στήριγμα του Θρακικού Ελληνισμού και εκτίθενται στην έκδοση που παρουσιάζουμε και για την οποία θα σας μιλήσουν οι υπόλοιποι παρουσιαστές.

          Επιτρέψτε μου τώρα να σας παρουσιάσω ένα θέμα που με απασχολεί χρόνια και το οποίο αναλύω και εκθέτω στην έκδοση για τα 100 χρόνια της απελευθέρωσης της Αγγελοφύλακτης Ξάνθης.

          Αυτός που έρχεται από τον Νότο, την Δύση ή την Ανατολή στην πόλη της Ξάνθης θα περάσει μέσα από ένα φυσικό περιβάλλον στο οποίο κυριαρχεί η ωραιότατη βλάστηση του κάμπου της Ξάνθης και θα  εντυπωσιαστεί, όταν φθάσει στην πόλη, από τα τρία μοναστήρια που βρίσκονται σε τρία από τα βουνά που την περιβάλλουν. Τα μοναστήρια φαίνονται να αιωρούνται πάνω από την πόλη και να έχουν ένα προστατευτικό χαρακτήρα, φυλάγοντας την πόλη από το κακό που κρύβεται στα σκοτεινά γύρω δάση.

          Σύμφωνα με παλιά προφορική λαϊκή παράδοση, η διάταξη των μοναστηριών συνεπάγεται την ύπαρξη ενός ακόμη μοναστηριού, ώστε τα τέσσερα μοναστήρια που είναι ορατά από το κέντρο της πόλης και στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, να σχηματίζουν νοητό σταυρό. Λίγοι είναι αυτοί που γνωρίζουν την παράδοση και λιγότεροι ακόμη αυτοί που αισθάνονται την ευλογία της προστασίας πού προσφέρουν τα μοναστήρια. Η καθαγίαση και η ιεροποίηση του χώρου πραγματοποιούνται από την απώτερη αρχαιότητα με την συμβολική οργάνωση των κτηρίων και την διαχείριση του τοπίου με τρόπο που καθιστά τον οικισμό κοσμολογικό κέντρο.

          Σε όλα τα παραδοσιακά και ιστορικά περιβάλλοντα και τις ιστορικές κοινωνίες, αλλά και σε σύγχρονα περιβάλλοντα, όπου ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός δεν έχει την ιδεολογική κυριαρχία,  η φύση και τα κτίσματα του ανθρώπου εντάσσονται σε ένα πλούσιο συμβολικό σύστημα. Πηγή αυτού του συστήματος και της συμβολικής σκέψης που το στηρίζει αποτελούν οι θρησκευτικές αντιλήψεις. Ο Δυτικός πολιτισμός και ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός απορρίπτουν ιστορικά τη συστηματική συμβολική οργάνωση του χώρου και δημιουργούν ένα ορθολογικό περιβάλλον, το οποίο μεταμορφώνει τον χώρο, σε χώρο άξενο και σε πεδίο εκμετάλλευσης και επέμβασης του ανθρώπου.

          Αποκορύφωση της αντίληψης αυτής αποτελεί η καταστροφή της σημασίας του τόπου και της ιερότητάς του. Η αποσύνδεση του ανθρώπου από τον ιερό χώρο και η έλλειψη και έκλειψή του καταλήγουν στην απουσία οικείωσης, που διακρίνουμε στο σημερινό περιβάλλον. Ο χώρος είναι πλέον η κατοικία δαιμονικών και καταστρεπτικών δυνάμεων που εξαπολύονται ανεξέλεγκτα και χωρίς ουσιαστικό λόγο.

          Η ιεροποίηση και ο καθαγιασμός του χώρου είναι αιτήματα και αποτελέσματα της αναλογικής ή συμβολικής σκέψης. Η συμβολική σκέψη είναι προϊόν μιας αρχαϊκής νοοτροπίας, η οποία σήμερα βρίσκεται στο στόχαστρο του μοντερνισμού. Το άξενο των πόλεων που παρατηρείται σήμερα ανά τον κόσμο είναι αποτέλεσμα της κυριαρχίας της ορθολογικής σκέψης απέναντι στη συμβολική ή αρχαϊκή αντίληψη.

          Σύμφωνα με την σύγχρονη ορθολογική κοσμοαντίληψη, ο χώρος είναι άμορφος, ομοιογενής, αόριστος και αφηρημένος, ενώ περιλαμβάνει όλα τα πράγματα, είναι κενός από σημασίες και διαθέτει συγκεκριμένες χρηστικές δυνατότητες. Αυτό σημαίνει ένα αντικειμενικό, αδιάφορο προς το υποκείμενο σύμπαν, αλλά και τον χώρο ως αντικείμενο επιβολής και εκμετάλλευσης.

          Αντίθετα, σύμφωνα με την "συμβολική" κοσμοαντίληψη, ο χώρος είναι στενά δεμένος με την συγκεκριμένη εμπειρία, γεμάτος σημασίες, άρα χώρος του υποκειμένου. Η "συμβολική" αντίληψη επιτρέπει τη μυστική σύνδεση με τον χώρο. Αυτό σημαίνει την υποκειμενοποίηση του χώρου, που περιβάλλοντας προστατευτικά το υποκείμενο, το απομακρύνει από την αποξένωση και τη λήθη. Στα πλαίσια αυτά, η σήμερα κρεουργούμενη και σπαρασσόμενη ελληνική φύση αναδεικνύεται ως ουσία θεότητας γεμάτη εστίες ιερότητας. Αυτό ισχύει και για το περιφρονούμενο σήμερα Βυζάντιο, του οποίου οι αρχαίες ιερές εκκλησίες βρίσκονται σε εγκατάλειψη σε όλο τον ελληνικό και ορθόδοξο χώρο, όπως και στη Μικρά Ασία.

          Τα μοναστήρια της Ξάνθης εντάσσονται στην βυζαντινή αντίληψη των σταυράτων, δηλαδή σημείων ή κτηρίων που φέρουν τον σταυρό. Τα σταυράτα είναι σταυροί σε εκκλησίες, σε μοναστήρια, σε προσκυνητάρια, σε νεκροταφεία και σε πάμπολλα άλλα  κτήρια ή σημεία. Έτσι με τα σταυράτα, η πόλη ή ο οικισμός γίνονται μια συμβολική  μικρογραφία του σύμπαντος, όπου η Χάρις Του Θεού καθαγιάζει τον περικλειόμενο από τα σταυράτα χώρο, εξορκίζει το δαιμονικό και το κακό εξασφαλίζοντας ιερή προστασία.

          Στην Ξάνθη τα τρία μοναστήρια είναι βέβαιο ότι έχουν την ίδρυσή τους κατά τους βυζαντινούς χρόνους, εκτός από το τέταρτο άγνωστο μοναστήρι, που  θεωρήθηκε τα τελευταία χρόνια ότι ταυτίζεται με το μετόχι της μονής του Βατοπεδίου του Αγίου Όρους.  Ωστόσο, η έρευνα  ασχολείται τα τελευταία χρόνια με το πρόβλημα αυτό, όπως και με το πρόβλημα της Μέσης Οδού, που διακρίνεται στην σημερινή Παλιά Πόλη της Ξάνθης. Η ρωμαιοβυζαντινή Μέση Οδός είναι ο δρόμος που ενώνει την Ανατολή με την Δύση και εντάσσεται κι αυτή στο συμβολικό σύστημα που συγκρατεί και προστατεύει την πόλη. Η Μέση Οδός έχει ως κατεύθυνση τον νοητό άξονα από τον πολικό αστέρα, στον αστέρα του Νότου. Επίσης, τα ίχνη μίας κάθετης οδού προς την Μέση  μπορούν να γίνουν αντιληπτά. Η συμβολή των δύο αυτών δρόμων συνιστά σταυρό του οποίου το κέντρο είναι το συμβολικό κέντρο της πόλης στο οποίο είναι κτισμένη η κύρια εκκλησία της πόλης, με Σταυρό στον τρούλλο της.

          Ο Σταυρός στον τρούλλο της κυρίας εκκλησίας της Ξάνθης, δηλαδή της παλαιάς Μητροπόλεως, προεκτεινόμενος με μία κάθετη νοητή γραμμή προς τα άνω, φθάνει έως την ουράνια Ιερουσαλήμ. Προεκτεινόμενος κατά μία νοητή γραμμή προς τα κάτω φθάνει στα Τάρταρα, το ναδίρ του παγκόσμιου συστήματος. Η πόλη γίνεται ένα σύμβολο ολόκληρου του κόσμου.

          Ο τρόπος που επιλέχθηκε να τοποθετηθούν τα ιερά προσκυνήματα στην πόλη της Ξάνθης κατά την βυζαντινή εποχή, ώστε να ορίζουν τα τέσσερα άκρα ενός Σταυρού, δεν εξηγείται ως τοπική παράδοση, αλλά είναι κάτι γενικότερο, κάτι που χαρακτηρίζει το μακρότατο βυζαντινό παρελθόν της πόλης και μας συνδέει με την βυζαντινή Ξάνθεια και το βυζαντινό μυστικό συμβολισμό που κυριαρχεί και αγιάζει τον χώρο.

          Η οργάνωση του χώρου στους βυζαντινούς οικισμούς διακρίνεται από την καθαγίασή του. Ο χώρος καθαγιάζεται με το σημείο του Σταυρού σε πέτρες, σε δένδρα, σε προσκυνητάρια και εικονοστάσια, σε εξωκκλήσια, σε μοναστήρια, σε εκκλησίες και παρεκκλήσια, ή με την περιάροση  ή την περιφορά ιερών αντικειμένων σε λιτανεία. Τα ιερά ορόσημα, τα "σταυράτα" βρίσκονται έτσι σε διάταξη κυκλοτερή, σε οπτική επαφή με τον οικισμό, τον οποίο περιβάλλουν και προστατεύουν. Ο οικισμός αναβαθμίζεται ως το κέντρο του κόσμου. Η λειτουργική σημασία των σταυράτων είναι άμεσα συνδεδεμένη με την κάθοδο της Θείας Χάριτος, στον άνω και τον κάτω κόσμο.

          Το κέντρο του συστήματος των σταυράτων, το προσιτό στους πιστούς, είναι ο ομφαλός, ο οποίος διακρίνεται στην πλακόστρωση πολλών βυζαντινών εκκλησιών. Ο ομφαλός είναι το καθορισμένο σημείο που δημιουργείται από την συμβολή μωσαϊκών σχημάτων τα οποία συντείνουν σε ένα κέντρο, που είναι και το σύμβολο του κέντρου του σύμπαντος. Εκεί στέκεται ο αυτοκράτωρ ή ο επίσκοπος. Μικρόκοσμος και μακρόκοσμος, τα άνω και τα κάτω, βρίσκονται σε μια μυστηριακή συνάντηση.  Ομφαλούς, μερικοί των οποίων είναι καλλιτεχνικά θαυμαστοί, βρίσκουμε σε πολλές από τις μεγάλες εκκλησίες του βυζαντινού κόσμου. Φυσικά στην Αγία Σοφία και τις εκκλησίες της Μονής Παντοκράτορος στη Βασιλεύουσα, στην εκκλησία της Αγίας Σοφίας στην Τραπεζούντα, στον ναό της Κοιμήσεως στην Νίκαια της Βιθυνίας, στην Νέα Μονή της Χίου, στον Όσιο Λουκά και σε πάμπολλες άλλες εκκλησίες με τις οποίες το ευλογημένο Βυζάντιο φρόντισε να κοσμήσει την Ελλάδα και την Μικρά Ασία.

          Η προστασία από τον Σταυρό διακρίνεται σε πολλές πόλεις ή οικισμούς του ελληνικού βυζαντινού κόσμου. Στην Μονεμβασία, στην Αδριανούπολη, στην Νίκαια της Βιθυνίας, στην Ραιδεστό της Ανατολικής Θράκης, για παράδειγμα, είναι εμφανής η παρουσία του Σταυρού στον πολεοδομικό χάρτη της πόλης και η σύνδεσή του με τον ομφαλό της πόλης και τον κεντρικό Σταυρό της κεντρικής εκκλησίας.

          Η Ξάνθη πέρασε μια μακραίωνη κατοχή υπό τους Τούρκους της Κεντρικής Ασίας. Ωστόσο, παρά τον μερικό εκτουρκισμό της πεδιάδας και τον συνολικό εκτουρκισμό του ορεινού χώρου της Ροδόπης, η Ξάνθη  παρέμεινε μια πόλη χριστιανική που συγκέντρωσε όλους τους Χριστιανούς της περιφέρειάς της. Η παρουσία των βυζαντινών μοναστηριών και των σταυράτων της Ξάνθης προστάτευαν όλο αυτό το μακραίωνο διάστημα την πόλη και την κατέστησαν αγγελοφύλακτο, ώστε η Ελευθερία που έφερε το σωτήριο έτος 1919 να εδράζεται σε σταθερές βάσεις.

Η Μουσουλμανική μειονότητα της Ελληνικής Θράκης

Δεν είμαι ειδικός στο θέμα, ωστόσο με απασχολεί όσο κάθε εχέφρονα Θρακιώτη και Έλληνα. Η ιστορία των ορεινών Θρακών  και του εκτουρκισμού της πεδιάδας της Ξάνθης έχει διάρκεια λίγων μόνον αιώνων. Οι Μουσουλμάνοι που ζουν σήμερα στη Θράκη δεν είναι ενιαία μειονότητα, αλλά αποτελούν ένα συνονθύλευμα τουρκογενών Τούρκων Μουσουλμάνων και φυγάδων από τα Βαλκάνια το 1878 Γιουρούκων, αφενός και τυχαίων Ρομά οι οποίοι πλαισιώνονται τον τελευταίο καιρό από ορεσίβιους εξισλαμισμένους γηγενείς Πομάκους. Ενώ, το σύνολο αυτού του πληθυσμού τάχτηκε μετά το 1922 κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών με τη συντηρητική χαλιφική αντίδραση προς τους νεότουρκους και πολέμησε με τον ελληνικό στρατό. Κατά τον Μεσοπόλεμο και την ταραγμένη εποχή που ακολούθησε, ο εκτουρκισμός τμημάτων του μουσουλμανικού πληθυσμού πήρε κάποιες διαστάσεις. Πολιτικές θεωρήσεις των άτολμων Ελλήνων πολιτικών είναι υπεύθυνες για την αποδυνάμωση της αντιτουρκικής και φιλοϊσλαμικής ηγεσίας της μειονότητας με αποτέλεσμα μετά το τέλος του πανευρωπαϊκού πολέμου, η Τουρκία να κατορθώσει σχεδόν να εκτουρκίσει μία μειονότητα που έχει λίγη σχέση με αυτήν και βρίσκεται εκτός των συνόρων της. Το πρόβλημα της μουσουλμανικής μειονότητας είναι λοιπόν πολιτικό και πολιτισμικό και σαν τέτοιο πρέπει να αντιμετωπίζεται από τις ελληνικές ηγεσίες, οι οποίες όμως αδιαφορούν και ασχολούνται με αυτό μόνο κατά τις περιόδους εκλογών. Η ανάμειξη της Τουρκίας και η σκιά του νεοοθωμανισμού πάνω από τη Θράκη πρέπει να αντιμετωπισθεί με πολιτικά μέσα.

Το πρώτο από αυτά θα είναι μία χωροταξική κοινωνική και πολιτική μελέτη της υφής της μειονότητας. Ανάλογα θα κινηθεί και ο οικονομικός σχεδιασμός. Έχουμε δημιουργήσει στη Θράκη ένα θεματικό πάρκο μειονοτήτων το οποίο δεν τολμούμε να αγγίσουμε, ούτε καν για να δώσουμε μια αναπτυξιακή και εκσυγχρονιστική ροπή στον πληθυσμό. Κατά τις δύο τελευταίες γενεές οι ελληνικοί ορεινοί πληθυσμοί εγκατέλειψαν τους αιωνόβιους ελληνικούς οικισμούς και αναγκάστηκαν να κατοικήσουν πιο κοντά στις πεδιάδες και τις κοιλάδες όπου η σκληρή δουλειά του Πομάκου που καλλιεργεί καπνό του επιτρέπει μία αξιοπρεπή ζωή. Γιατί ο Έλληνας ποιμένας ή καλλιεργητής υποχρεώθηκε διά πυρός και σιδήρου να κατοικήσει στις πόλεις και στις βιομηχανικές ζώνες της Ελλάδας, ενώ ο Πομάκος αντίστοιχος πολίτης, κατοικεί σε μια απομακρυσμένη ορεινή περιοχή όπου χρειάζονται μεγάλες επενδύσεις για τη δημιουργία ενός βιώσιμου περιβάλλοντος και την συνεχή επιδότηση των προϊόντων του;

Όσον αφορά τις μορφωτικές και γνωστικές δυνατότητες του πληθυσμού, όπως και τις επαγγελματικές ικανότητες, τα πράγματα είναι απογοητευτικά. Δεν βρέθηκε ελληνική κυβέρνηση ικανή να καταργήσει την τριγλωσσία που στηρίζει και διδάσκει η ελληνική παιδεία σε θαυμαστή συμφωνία με τις τουρκικές υποδείξεις και επιθυμίες. Ο ορεσίβιος Έλληνας Πομάκος μιλάει στο σπίτι του την πομακική ως μητρική  γλώσσα, διδάσκεται την τουρκική ως εθνική γλώσσα και την ελληνική ως γλώσσα του κράτους. Αυτό είναι μία τριγλωσσία που γίνεται γελοία αν προσθέσουμε την αγγλική που ενδεχομένως διδάσκεται κατά τό συρμό και την αραβική η οποία διδάσκεται στο τέμενος ως θρησκευτική γλώσσα. Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα κυκεώνα, όπου είναι δύσκολο για ένα παιδί να ξεφύγει από την αμάθεια και την αγλωσσία. Τα μικτά ελληνοτουρκικά σχολεία θα πρέπει να καταργηθούν με ένα σύστημα σχολείων όπου θα διδάσκεται η Πομακική και η Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα. Με ποια λογική ο νέος Πομάκος μαθαίνει μία γλώσσα που είναι ξένη για αυτόν και δεν μαθαίνει τη δική του γλώσσα; Μήπως το ελληνικό κράτος προορίζει όλους τους Έλληνες Πομάκους για σταδιοδρομία και εργασία στην Τουρκία και γι΄ αυτό φροντίζει να τους εφοδιάζει με την τουρκική γλώσσα; Δεν είναι λοιπόν επιτρεπτό να υπάρχουν προνόμια για τους Πομάκους που αποφασίζουν να παρακολουθήσουν το τουρκικό ισλαμικό σχολείο, αφού αυτό βοηθά τον εκτουρκισμό τους.

Όσο για τα ινστιτούτα μελέτης και το μουσουλμανικό συμβούλιο παρά τω πρωθυπουργώ ομολογώ ότι έχω ξανακούσει τέτοιες κούφιες υποσχέσεις που οι Έλληνες πολιτικοί συνηθίζουν να αγνοούν και ξεχνάν όταν παύει η πολιτική πίεση των εκλογών. Αυτός είναι και ο λόγος που υπάρχει το πρόβλημα της μουσουλμανικής μειονότητας που κατοικεί στην Ελλάδα.

Άνιση διπλωματία 2019

Η ανάλυση των ιστορικών και των αντικειμενικών δεδομένων δείχνει ότι στις ιστορικές συγκυρίες που βρισκόμαστε στο ίδιο στρατόπεδο με την Τουρκία ή σε συγκυρίες όπου οι ισχυρές χώρες της Δύσης είχαν τη δυνατότητα να διαλέξουν ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, είμαστε κατά κανόνα σε μειονεκτική θέση. Άλλωστε αυτό φαίνεται να είναι και ο ιστορικός κανόνας με εξαίρεση τη βραχύχρονη και εύθραυστη ελληνοαγγλική συνεργασία το 1912-1922, όταν οι Τούρκοι εκδιώχθηκαν από την Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια του Πολέμου και μετά η διάθεση των Άγγλων υποστηρικτών άλλαξε ώστε να προτιμήσουν τη μαχόμενη Τουρκία απέναντι στη μαχόμενη Ελλάδα.

«Με τον Ψυχρό Πόλεμο οι Έλληνες έχασαν την Κύπρο όταν στην κρίσιμη στιγμή  οι ΗΠΑ εγκατέλειψαν την Ελλάδα και προτίμησαν να ενισχύσουν την επεκτατική Τουρκία. Έτσι, ο Ελληνισμός δεν κατόρθωσε τον 19^ο αιώνα, ευρισκόμενος σε δημογραφική, ηθική και πολιτισμική άνοδο να διατηρήσει τη θέση του στην Ανατολή, ως ένα βαθμό για πολιτικούς λόγους, ήγουν λόγω της αντίθεσης των δυτικών δυνάμεων και των εξοντωτικών μεθόδων των Οθωμανών και κεμαλικών Τούρκων. Κατά τον Μικρασιατικό Πόλεμο, η ελληνική πολιτική ηγεσία οδηγήθηκε στο να χρησιμοποιηθεί ο ελληνικός στρατός ως μοχλός εκβιασμού και πειθαναγκασμού του Κεμαλισμού, που συνδιαλέχθηκε τελικά με τους Δυτικούς, αφού εκμεταλλεύθηκε έντεχνα ακόμη και τις ιδεοληψίες της νεαρής τότε Σοβιετικής Ένωσης. Στις 16.7.1922 μάλιστα, σε κρίσιμη στιγμή, και πριν τη μοιραία τουρκική επίθεση στο Αφιόν, δεν μπορέσαμε να χρησιμοποιήσουμε αποφασιστικά τη στρατιωτική μας ισχύ.

»Ευρισκόμενοι τότε, σε μοναδική θέση ισχύος στην Ανατολή, τέτοια που δεν είχαμε βρεθεί από την εποχή του Μιχαήλ Η´ Παλαιολόγου, και κατέχοντες στην Ασία τα εδάφη της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας˙ είμαστε σε θέση, καταλαμβάνοντες την ουδέτερη Κωνσταντινούπολη, να ανορθώσουμε το κλονισμένο ηθικό της Στρατιάς της Μικράς Ασίας, να αποφύγουμε το ασύλληπτο μέγεθος της Μικρασιατικής Καταστροφής και να επιδιώξουμε μία έντιμη, διαρκή και δίκαιη ειρήνη, περιορίζοντες τον Κεμαλισμό και τους Τούρκους στα Στενά και στην Ασία, όπου ανήκουν˙ διασώζοντας τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Ανατολής με την ομαλή, οργανωμένη, μεταφορά τους στην Ανατολική Θράκη. Αποτύχαμε σε αυτό, από ψυχολογική και πολιτική πίεση των δυτικών υποτιθέμενων συμμάχων μας, που λόγω του Ανατολικού Ζητήματος δεν επιθυμούσαν μία τέτοια εξέλιξη, αλλά και από εθελοδουλία δική μας. Η αλλοτρίωση της αστικής μας τάξης, η οποία είχε την ευθύνη του απελευθερωτικού πολέμου της Μικράς Ασίας, δεν επέτρεψε τη χωρίς δισταγμούς συμμετοχή όλων των δυνάμεών μας στον αγώνα μέχρι τα έσχατα όριά τους, όπως έγινε με τα παλληκάρια και τους ήρωες του πρώτου απελευθερωτικού μας αγώνα, που ενίκησαν, ενάντια στις γεωπολιτικές πραγματικότητες της εποχής τους.

»Αλλά και αμέσως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, πάλι η πίεση των Δυτικών, επικουρούμενη από το κράτος της καταστροφής και της ήττας και την εθελοδουλία μας, οδήγησε στη δραματική εκκένωση της Ανατολικής Θράκης, που σήμερα φαίνεται αδικαιολόγητη και που μάλλον μεγάλο τμήμα της θα κρατούσαμε, αν λάβουμε υπ' όψη τις εξελίξεις του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

»Με τη Θράκη στην κατοχή μας, και αποσυρόμενοι από τη ζώνη των Στενών, ίσως θα υποχρεώναμε την κεμαλική Τουρκία σε αναθεωρητική στάση στο πλευρό της παράταξης του Άξονα και θα πετυχαίναμε ίσως, την οριστική παγίωση της παρουσίας μας στην Ανατολική Θράκη μετά τη νίκη των Δημοκρατιών. Βέβαια, και κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, όντες στο ίδιο στρατόπεδο με τη γεωπολιτικώς πανίσχυρη Τουρκία, πιεζόμαστε πάντα να την εξευμενίζουμε, ακολουθώντας την αδιέξοδη πολιτική του κατευνασμού, με αποτέλεσμα τον αφανισμό των ελληνικών μειονοτήτων στην Τουρκία, τη διχοτόμηση της Κύπρου, τη σημερινή δυσμενή συγκυρία και τις αναθεωρητικές επιδιώξεις της εθνικιστικής τουρκικής άρχουσας τάξης.»

Αυτή ήταν η ανάλυσή μας το 1978. Σήμερα, το 2019 , τα πράγματα έχουν αλλάξει προς το χειρότερο. Ο κατευνασμός δεν οδήγησε πουθενά.  Η Τουρκία ανέτρεψε την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των δύο χωρών στο Αιγαίο. Ήδη έχει  θέσει  υπερφίαλες αξιώσεις, όσον αφορά τα θέματα του Αιγαίου, της υφαλοκρηπίδας και την εκμετάλλευση των ζωνών του βυθού της Ανατολικής Μεσογείου.  Οι αξιώσεις αυτές προστέθηκαν και πάμπολλες άλλες. Ο Πρωθυπουργός της Τουρκίας ανέβηκε στο βήμα της ελληνικής βουλής και δήλωσε κυνικά ότι η Συνθήκη της Λωζάνης  δεν ισχύει πλέον. Η Τουρκία τρέφεται πλέον από μεγαλοϊδεατικές ονειρώξεις.  Οι ΗΠΑ αρκούνται  σε καλά λόγια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κάνει την αδιάφορη. Για όλους, η Τουρκία αποτελεί  μία δελεαστική αγορά  αγαθών και  όπλων.

Η άνιση διπλωματία καθιερώθηκε πλέον ως η μόνιμη στάση και διάθεση των Ευρωπαίων και Αμερικανών ιθυνόντων.  Είμαστε ένα κράτος χωρίς ισχυρή παρουσία. Δεδομένου ότι στο άμεσο μέλλον είναι πιθανό να δοκιμάσουμε και πάλι την αξιοπιστία των Συμμάχων μας χρειαζόμαστε ισχυρούς συμμάχους. Πρέπει χωρίς καθυστέρηση να βελτιώσουμε τις σχέσεις μας και την αξιοπιστία μας στους σημερινούς συμμάχους μας και να ζητήσουμε βοηθητική υποστήριξη.

Αλλά, εκείνο κυρίως που χρειαζόμαστε είναι το κατάλληλο μαχητικό φρόνημα που θα επαναλάβει το ιστορικό κατόρθωμα μικρών λαών να αντιστέκονται και να νικούν ένα πολύ ισχυρότερο αντίπαλο. Θα πρέπει να θυμηθούμε το φρόνημα των Αθηναίων στρατιωτών στο Μαραθώνα το 490 π.Χ. των οποίων οι στρατιωτικοί παράγοντες και τα μεγέθη έχουν περίπου για τον εχθρό την αναλογία που έχουν και σήμερα.

Πως ένας μικρός λαός με φρόνημα είναι δυνατόν να νικήσει κατά κράτος τις πάνοπλες μάζες του εισβολέα που δεν τον κινεί τίποτε άλλο από την αρπαγή και τη στυγνή δύναμη;

Ο Πλάτων κατά την αρχαιότητα δίνει μία απάντηση με μυθικό τρόπο: Στον πόλεμο μεταξύ Αθήνας και Ατλαντίδας είναι η βαρβαρότητα αυτό που αφαιρεί από τους Άτλαντες τη δυνατότητα να καταλάβουν την Ελλάδα και την Ευρώπη. Ο Πλάτων διατυπώνει μια μεγάλη ιδέα τοποθετώντας τη μυθική Αθήνα ως υπερασπίστρια της κοσμικής τάξης. Ο Αισχύλος διατυπώνει την υπόθεση ότι το πολιτικό σύστημα των Αθηνών, είναι καλύτερο από αυτό της Ατλαντίδας.  Οι νεώτεροι ερευνητές τοποθετούν την απάντηση σε ιδέες, όπως η ιδέα της Ελευθερίας και η ιδέα της Δημοκρατίας. Θα πρέπει λοιπόν να επανέλθουμε στη νομοτέλεια της παράδοσής μας και να καλλιεργήσουμε το εθνικό φρόνημα της νεολαίας μας και του λαού μας.

Εγκαίνια του "Φωτογραφικού Μουσείου Ραιδεστού"

Ραιδεστός, Ανατολική Θράκη, 01.12.2018

Έχω γεννηθεί και πέρασα τα παιδικά μου χρόνια στη Βόρειο Ελλάδα. Παρά τούτο όταν χρειάζεται να προσδιορίσω την πατρίδα μου μου έρχεται στο νου ένας τόπος φαντασιακός δημιουργημένος από τη νοσταλγία που χαρακτήριζε τον πατέρα μου και τα αδέλφια του γεννημένα στις αρχές του 20^ού αιώνα στην πόλη Tekirdağ.

Από πολύ μικρός άκουγα ιστορίες για το Tekirdağ, τότε λεγόμενο Ραιδεστός και είχα δημιουργήσει μια ρομαντική εικόνα για ένα ανύπαρκτο τόπο. Σιγά-σιγά εξιδανίκευσα τον τόπο της νοσταλγίας του πατέρα μου και δημιούργησα μία παραδείσια εικόνα για τον κόσμο της Ραιδεστού, την οποία είχα τοποθετήσει στα όρια του μύθου και της ιστορίας.

“ Ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων”, έλεγε ο Ηράκλειτος. Δηλαδή, ο δαίμων που χαρακτηρίζει υπαρξιακά κάθε άτομο, ξεκινά από τον τόπο και την κατοικία, το ήθος. Η ιδιαίτερη συγκρότηση του ατόμου δημιουργείται μετά τη συνείδηση του τόπου και του χώρου.  Για την ελληνική και τη βυζαντινή κοσμοαντίληψη ο χώρος είναι γεμάτος σημασίες, ορίζεται σαφώς και καθαγιάζεται με την παρουσία της Θείας Χάριτος. Ο τόπος αποκτά προστατευτικά μέσα για να αντιμετωπίσει τη βουλιμία του κακού που καραδοκεί έξω από τα σύνορα που έχουν καθαγιαστεί και είναι απρόσιτα.

Τα σύγχρονα μέσα μαζικής πληροφόρησης υφαίνουν σήμερα ένα παγκόσμιο πλέγμα που απομακρύνει το εμπειρικό, το γνώριμο και το οικείο. Το παγκόσμιο αντικαθιστά το τοπικό. Το πρόσκαιρο καταργεί το ιστορικό. Ο τόπος φαίνεται να χάνει τη δύναμη του να αποκαλύπτει σημασίες. Η οικείωση είναι πια δύσκολη και γίνεται συνεχώς πιο σπάνια. Ο τόπος αποκτά πλέον χαρακτήρα διαδικαστικό κενό από σημασίες. Γίνεται χώρος που δεν είναι μόνιμος, που χρησιμεύει μόνο για να μας μεταφέρει εκεί που είναι ανάγκη να πάμε. Ο τόπος γίνεται μη τόπος. Ουσιαστική είναι η διαπίστωση ενός μεγάλου σύγχρονου διανοητή, του Martin Heidegger  ότι “η έλλειψη πατρίδας είναι σήμερα ένα παγκόσμιο πεπρωμένο”. Η διαπίστωση αυτή δεν είναι ιδεολογική και έχει την εξήγησή της,  πάντα κατά τον ίδιο διανοητή, “στην αποχώρηση του ιστορικού στοιχείου μέσα από το Είναι”. Ο κόσμος βρίσκεται σήμερα μέσα σε ένα “διαρκές παρόν”.

Για μένα, λοιπόν, το πρόβλημα του μοντέρνου χώρου και τα προβλήματα της σύγχρονης πόλης είχαν ξεκαθαριστεί από τις αντιλήψεις αυτές. Παράλληλα, είχα μια έντονη επιθυμία να γνωρίσω το παρελθόν και το παρόν του Tekirdağ. Από τα βιβλιοπωλεία στο Μοναστηράκι της Αθήνας και στη Κωνσταντινούπολη άρχισα, πριν από 60 χρόνια, να μαζεύω παλιές φωτογραφίες. Αυτές αφορούσαν όλο τον κόσμο, αλλά έρριξα το βάρος μου στη Ραιδεστό. Έτσι, μάζεψα σχεδόν όλες τις φωτογραφίες της Ραιδεστού των αρχών του 20^ού αιώνα και έψαχνα με τον φακό το περιβάλλον που υπήρχε τότε και που είχε ζήσει ο πατέρας μου. Ήθελα να βρω τί υπήρχε εκεί. Το σπίτι μας στη Ραιδεστό, κτισμένο από τον παππού μου το 1908, είχε τα πρωτεία των ερευνών και των ονειροπολήσεών μου.

   

Το ιστορικό βάρος τέτοιων συλλογών έχει μεγάλη σημασία για τη συνείδηση και την κατανόηση της ταυτότητας και του πολιτισμού συγκεκριμένων λαών και εθνών και ιδίως αυτών που υφίστανται την τυραννία μιας κρίσης ταυτότητας. Η Ελλάδα είναι μια τέτοια χώρα. Η συλλογή που είχα ένιωθα ότι ικανοποιούσε μόνο εμένα και ότι ήταν αδικία να τη στερήσω και από άλλους ενδιαφερόμενους, που ήταν πολλοί. Γι΄ αυτό, όταν ο Δήμαρχος του Süleymanpaşa του Tekirdağ με βρήκε μετά από προσωπική του έρευνα, δεν δίστασα καθόλου να αποδεχθώ την τιμή που μου έκανε και μάλιστα να τον ευχαριστήσω γιατί στον σχεδιασμό του περιέλαβε ως στέγη του μουσείου φωτογραφίας το παλιό σπίτι του έκτισε ο παππούς μου και όπου γεννήθηκε ο πατέρας μου, αλλά και όπου έχει ζήσει για πολλά χρόνια ο αξιότιμος Δήμαρχος κύριος Ekrem Eşkinat. Δώρησα λοιπόν τη συλλογή μου στο Δήμο του Süleymanpaşa, γιατί εκεί ανήκει.

Επίσης ευχαριστώ εκ βαθέων το Δήμαρχο κύριο Ekrem Eşkinat για την πρωτοβουλία του να μεταφράσει  στην Τουρκική το βιβλίο μου για το ταξίδι μου “Από την Κωνσταντινούπολη στη Ραιδεστό”.

Είμαι υπερήφανος γιατί μια πρωτοβουλία που είχε ιδιαίτερα κίνητρα έγινε μια πραγματικότητα που μέσω του πολιτισμού φέρνει τους λαούς κοντά και έχει συμβολική σημασία.

Χαράλαμπος Ποριάζης: «Οι Γερμανοί στη Λήμνο 1941-1944», Έκδοση ιδίου, Αθήνα, 2013, σσ. 398

  

Ο πρόσφατα αποθανών Χαράλαμπος Ποριάζης, γνωστός από την οικονομική και εμπορική δραστηριότητά του, μας δίνει με αυτό το βιβλίο το μέτρο της ιστοριοδιφικής του δραστηριότητας. Είναι γνωστό ότι η πρόσφατη κατοχή της χώρας μας από τρεις ευρωπαϊκές δυνάμεις, καθώς και οι αγώνες που προηγήθηκαν και συνόδευσαν την κατάληψη των βόρειων ελληνικών χωρών από τους Γερμανούς δεν έχουν αποτυπωθεί επαρκώς σε βιβλία όχι μόνο αναμνήσεων, αλλά και σε βιβλία επιστημονικής έρευνας.

Ιδιαίτερα μπορούμε να αναφέρουμε ότι η γενιά που έδωσε τον αγώνα στη Βόρειο Ήπειρο και τα βουνά της Ροδόπης, όπως και στα λιμάνια των νησιών του Αιγαίου και της Κρήτης, φεύγει σήμερα. Ήδη, εμείς που ανήκουμε στη γενιά αυτή, έχουμε ακούσει ατέλειωτες ιστορίες και παθήματα αυτών που υπέστησαν την τριπλή κατοχή, πλην δεν έχουμε μία γενική ουσιαστική εικόνα των επιχειρήσεων και των δράσεων που οδήγησαν σε αυτό το αποτέλεσμα: Τη φασιστική Ιταλία να νικάται στα βουνά της Ηπείρου και την πανίσχυρη Γερμανία να διεξάγει ένα τυπικό κεραυνοβόλο πόλεμο, να υπερπηδά την ισχυρή Γραμμή Μεταξά και να βρίσκεται χωρίς τη βοήθεια του στόλου της κυρίαρχη του Αιγαίου και της Κρήτης. Το αποτέλεσμα ίσως ήταν κοσμοϊστορικό. Στο μεν σοβιετικό μέτωπο η επιχείρηση Μπαρμπαρόσα καθυστέρησε μερικές εβδομάδες με αποτέλεσμα την καθήλωση των γερμανικών στρατιών έξω από το Μόσχα τον χειμώνα του 1941. Η δε Γερμανία εγκατέλειψε τα σχέδια εισβολής στη Μέση Ανατολή με άξονα τις Ινδίες. Ίσως η σπατάλη δυνάμεων στην Ελλάδα την υποχρέωσε να σκεφθεί έτσι.

Ο τίτλος του βιβλίου δεν περιγράφει το περιεχόμενό του, δεν πρόκειται μόνο για τους Γερμανούς στη Λήμνο, αλλά για τους Γερμανούς σε όλο το Β.Α. Αιγαίο, εκτός της Κρήτης. Δίνεται στην αρχή μια εισαγωγή στην επίθεση των Γερμανών κατά των Οχυρών της Γραμμής Μεταξά, με έμφαση στα οχυρά του Εχίνου και του Νυμφαίου. Η έκθεση των γεγονότων είναι αυστηρά συγκροτημένη και το ύφος είναι δωρικό. Το κύριο βάρος δίνεται σε πρωτογενή στοιχεία που έχουν ληφθεί από τα αρχεία των επιτελείων των εμπλεκομένων δυνάμεων, από αναφορές εκθέσεων των κατά τόπους γερμανικών υπηρεσιών και την περιγραφή γεγονότων που είναι τελείως άγνωστα. Η μετάβαση των Γερμανών από νησί σε νησί γίνεται με πρωτόγονα μέσα. Οι στρατιωτικές μονάδες μεταφέρονται από κατασχεθέντα καΐκια. Η επεξεργασία και η παρουσίαση των γραπτών πηγών γίνεται κατά τρόπο άψογο. Θα πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη αναφορά στον πλούτο σπανίων φωτογραφιών, οι οποίες μόνες τους, περιγράφουν με σαφήνεια τα γεγονότα. Γεννά δέος η προσπάθεια του κυρίου Βύρωνα Τεζαψίδη να πλαισιώσει τα κείμενα και τα στοιχεία με εκπληκτικές φωτογραφίες οι οποίες εικονίζουν ζωντανά τα διάφορα συμβάντα σε όλο το Αιγαίο ως ο κύριος Τεζαψίδης να ήταν πολεμικός ανταποκριτής και φωτογράφος παρών σε όλες τις συγκρούσεις και δράσεις. Είναι αληθινά άξιο συγχαρητηρίων το ερευνητικό έργο του κυρίου Τεζαψίδη.

Είναι κρίμα γιατί το μοναδικό αυτό βιβλίο τυπώθηκε σε μικρό αριθμό αντιτύπων, ώστε γρήγορα εξαντλήθηκε, κυρίως γιατί μοιράστηκε στα σχολεία των παραμεθορίων περιοχών της Θράκης και της Λήμνου. Πιστεύουμε ότι μια δεύτερη έκδοση πρέπει να ακολουθήσει.

Η μικρή και τοπική ιστορία που διατυπώνουν ο κύριος Ποριάζης και ο κύριος Τεζαψίδης αφορούν τη βάση για την ιστορία που θα διηγηθεί και θα παραθέσει ένα πλήρες χρονικό της Γερμανικής και Ιταλικής κατοχής κατά τα μαύρα χρόνια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πόλεμου.